Potem odkryję, że sto metrów od murów mediny jest inny Marrakesz: cywilizowany, ze światłami ulicznymi - respektowanymi, w przeciwieństwie do znaków stopu - bankami, elegancką dzielnicą francuską i nawet korkiem samochodowym. Ten sam kierowca taksówki, który przed chwilą gnał na złamanie karku w tłumie, nie odrywając ręki od klaksonu, teraz nagle pokornieje i prowadzi jak normalny człowiek.

Potem zacznę dostrzegać drobne różnice: półksiężyc zamiast krzyża na aptece (jedną widziałam, która miała oba te symbole obok siebie). Meczety zamiast kościołów. Wszędobylskie koty, przeważnie chude, ale najwyraźniej mające się dobrze i nie stroniące od ludzi. Regularne nawoływanie muezzinów, często kilku, ze wszystkich stron, ich "yalla, yalla" lekko zdesynchronizowane,  jakby śpiewali kanon. Myślałam, że będzie irytować, jest piękne. Po troje ludzi na skuterach, przeważnie z dzieckiem. I targowanie się o taksówki, które doprowadzało nas do szału, a właściwie mnie do momentu, w którym sama nie spróbowałam, mimochodem, i nagle odkryłam, że to sport. Niewytłumaczalna, ale chyba ponadkulturowa i pierwotna jest satysfakcja, jaką się odczuwa, wybuchając śmiechem w twarz człowiekowi, który rzuca cenę "20 €" podczas gdy parę godzin wcześniej tę samą trasę przebyło się za 30 drh.  Odchodziliśmy zdecydowanym krokiem, i za każdym razem byłam pewna, że tym razem to nie zadziała, przecież ten był tak pewny siebie i faktycznie na naszą cenę nie może przystać. Czasem istotnie nie działało, częściej po chwili biegli za nami, całym sobą dając do zrozumienia, że robią absolutny wyjątek, i strasznie się upadlają przystając na naszą cenę. Ku swojemu zdumieniu potem polubiłam targiwanie, i po drobnym treningu byłabym w tym zupełnie niezła; na razie jeszcze trochę powstrzymywało mnie poczucie winy. Ale i tak nie mogłam darować koleżance, która kupiła tshirt za 100 drh ot tak bez żadnej dyskusji. Jak mogła?!

Essaouira jest kompletnie odmienna od Marrakeszu: biała i niebieska. Droga serwuje niespodzianki podobne do tych widzianych z samolotu: otwieram oczy - piasek, zamykam oczy i je otwieram - zieleń, drzewa, i dom w ogrodzie w środku piaszczystej nicości,  zamykam i otwieram - piasek, zamykam i otwieram - świeżo wybudowane duże osiedle, z budynkiem szkoły i gotowymi już boiskami, zupełnie jeszcze niezamieszkane i widmowe; zamykam oczy i otwieram - miasto. Centrum to oczywiście biało-niebieska medina, o wiele spokojniejsza niż w Marrakeszu, prawie nikt nie zaczepia turystów. Może jeszcze nie sezon, bo pustawa była również obszerna piękna plaża o delikatnym drobnym piaseczku. Woda zimna. Pod wieczór zaczęły się schodzić rodziny z matką w całkowitym woalu. Mówiono mi, że nie mogą oglądać rozebranych innych ludzi, stąd dopiero pod wieczór.

Noce spędzaliśmy w modnych klubach, najciekawszy z nich był Monte Christo. Dwa piętra (będzie trzecie, na razie w totalnym remoncie) na drugim, czyli tarasie, szisze i spokojna muzyka. Na dole koncert żywiołowego wąsacza z bardzo ładną dziewczyną o niskim głosie:  grali przeboje klasyków rocka i szybko porwali publiczność do tańca. Najciekawsze były jednak dwie młode dziewczyny o niezwykle pięknych ciałach, idealnie szczuplutkich i kształtnych - zwróciłam na nie uwagę, bo tańczyły tuż obok, i nie dało się od nich oczu oderwać nawet będąc zdecydowanie hetero. Chwilę później nadal tuż obok jedna z nich negocjowała bardzo zawzięcie warunki z dwoma dość nieciekawymi podstarzałymi turystami. Scena zainteresowała mnie na tyle, że porzuciłam dzikie tańczenie; okazało się potem, że nie tylko ja zwróciłam na uwagę. Wspólnymi siłami zrekonstruowaliśmy potem, że facet, który przyszedł do klubu z inną panną negocjowalnego afektu, starszą, brzydszą i pod wyraźnym wpływem środków odurzających, zainteresował się jedną z tych młodszych. Pierwotna wybranka nie miała najwyraźniej nic przeciwko temu, radośnie stwierdziła, że dostała już 500 € za dwa dni i jedną noc, zatem ona pójdzie spać, a młoda może do nich przyjść i robić co jej się żywnie podoba. Przedmiotem zawziętych negocjacji, w których brały potem udział liczne osoby postronne, musiała w takim razie być tylko stawka. Nie tylko ja byłam zniesmaczona, choć zbulwersowanej koleżance mówiącej, że tamta z takim ciałem mogłaby być modelką, a nie się sprzedawać starym turystom, wyjaśniłam, że nie takie to proste, jak się zdaje w teorii.

W samolocie zasypiam twardo, a kiedy się budzę, rzucam okiem za okno, po czym przylepiam się do szyby sądząc, że nadal śnię. Pod nami jest piasek, hałdy brunatnego i beżowego piasku jak okiem sięgnąć, i nic więcej w zasięgu wzroku; piaszczyste wydmy tworzące najrozmaitsze formy, i niebo, i my. Za chwilę słyszę, że będziemy lądować - gdzie, tu na tym piasku? - myślę kompletnie zdezorientowana, ale lecimy jeszcze trochę, i nagle, bez żadnego ostrzeżenia,  bez żadnej strefy przejściowej piach ustępuje miejsca zieleni. Nie drzewom, ale regularnym połaciom zieleni. I kiedy już zaczynam przywykać do tego krajobrazu,  znów nagle zieleń ustępuje miejsca... miastu. Miastu o łososiowych i pomarańczowych murach, o niewysokich budynkach o obłych kształtach, miastu, które w promieniach porannego słońca wygląda jak nierealne i zbudowane tylko na pokaz. Lądujemy nieopodal, wychodzimy prosto na płytę w poranny upał, idziemy do terminalu, gdzie potwornie długo sprawdzają paszporty, przypominając, że nie jestem już w Unii Europejskiej, i gdzie uderzają mnie szczegóły: wszędzie charakteryczne zdobienia jakimś cudem wkomponowujące się w nowoczesną całość. Powyginane ozdobne altanki przed terminalem okazują się być strefami dla palaczy- cóż to za marnotrawstwo estetyczne - mamroczę, ale niewyraźnie,  bo w tym samym momencie zakochuję się śmiertelnie, nieodwołalnie, na zabój, na zawsze, w cudownej fasadzie budynku lotniska w Marrakeszu. Jednocześnie prostej, logicznej i fantastycznie ozdobnej. Chcę  tam zostać na zawsze, ale już pakują nas do taksówek
- Dépêche toi, dépêche toi - pogania mnie bezceremonialnie taksówkarz, i na pewno w dowolnym europejskim kraju straciłby klientów,  ale tu po prostu wsiadamy do stareńkiego Mercedesa z pękniętą przednią szybą,  i za chwilę uczestniczę w jeździe na szczęście krótkiej, ale z rodzaju tych, o jakich dotychczas tylko czytałam. A te opisy wcale nie przygotowały mnie na to drogowe piekło bez żadnych pasów i żadnych zasad, w tłumie wszelkiego rodzaju motorowerów, skuterów, riksz, wozów konnych, wozów zaprzęgniętych w osły, a za chwilę również i pieszych. Jakimś cudem wychodzimy bez szwanku, taksówkarz wysadza nas poganiając podobnie jak przy wsiadaniu; uznaję, że to część etosu zawodowego. Z naszych bagaży niewiarygodną piramidę na wózku buduje tragarz, sam się doń zaprzęga, a my idziemy przez gigantyczny plac Jemaa el-Fna, gdzie jest wszystko, a najbardziej pomarańcze.
- Kto chce szklankę soku? - wesoło woła Fathia i nie czekając na odpowiedź funduje wszystkim po szklance najwspanialszego soku pomarańczowego,  jaki piłam w życiu, przed sekundą wyciśniętego z owoców. Piję,  gapię się na okoliczności przyrody i ludzi, rejestruję bezlitosny upał,  i mozolnie przeliczam cenę. 4 dirhamy? 0,40 centów!? Złoty sześćdziesiąt szklanica tego nektaru?!? Kiedy moje przeliczenia się potwierdzają, natychmiast postanawiam żywić się tylko tym sokiem, co może by mi się i udało, gdybym nie zapomniała chwilowo, że to kraj tajine i kuskusu. Przypomną mi wkrótce, tymczasem zagłębiamy się w suk, który wygląda jak Stadion Dziesięciolecia przed przemianą, tylko bardziej, bo dodatkowo w tych wąskich przejściach między straganami z wszystkim i nie wiem czym lawirują z ogromną prędkością skutery, motorowery i rowery, trąbiąc, a właściwie skrzecząc na pieszych. Jestem już absolutnie pewna, że nie przeżyję tu ani godziny, ale skręcamy w jeszcze węższy korytarzyk, otwieramy jakieś drzwi, i oto znajdujemy się w naszym riadzie, którego jesteśmy pierwszymi gośćmi. Fathia biega jak szalona, pytając o wrażenia, chwaląc się wykonanymi pracami, a jest się czym pochwalić, i jest co chwalić, ale z wrażenia odbiera wszystkim mowę.  Na stole lądują msemen, lokalne naleśniki, herbata miętowa i oczywiście sok z pomarańczy, a potem Fathia pyta, kto idzie do hammamu. Idę, co nie mam iść. Po drodze kupujemy czarne mydło i szorstkie rękawice do masażu, a potem wybieramy hammam populaire, nie luksusowy turystyczny. Duże wejście dla mężczyzn, po lewej skromniejsze dla pań. Wchodzimy w wilgotne labirynty, rozbieramy się i przechodzimy do najdalszej sali, najgorętszej. Wyposażenie skromne: wiadra, krany z wodą, naczynia do polewania. Nacieramy się mydłem, spłukujemy, a potem po kolei w obroty nas bierze stara Marokanka o stopach fantazyjnie pomalowanych henną. Jęczę, kiedy pierwszy raz przejeżdża mi po plecach szorstką rękawicą, ale potem już tylko stękam i zastanawiam się, czy w ogóle jeszcze będę miała skórę wychodząc. W trakcie kobieta z rozbawieniem tłumaczy, że mnie masuje delikatniej, bo mam białą wrażliwą skórę. Aha -  jeśli TO jest delikatniej, to ja nie chcę wiedzieć, jak jest normalnie.  Ale trzeba przyznać, że po wyjściu z niedowierzaniem gładzę się po osobistej cielesności. Takiej gładkiej skóry nie miałam od czasów niemowlęctwa.  Przy wychodzeniu chcę jeszcze sfotografować urocze tabliczki sugestywnie zakazujące robienia różnych rzeczy z wiadrami, ale pani cerber głośno protestuje.
- Ale ja tylko te tabliczki... - pokazuję zdumiona. Nie i koniec, bo gdyby jakiekolwiek zdjęcia z hammamu wyciekły, miałaby straszne kłopoty. Cóż, trudno. Zgłodnieliśmy od tych masaży i polewania się wodą, idziemy więc na kuskus, a w trakcie jedzenia zaskakuje nas głośne zawodzenie, które identyfikuję po trzech sekundach jako kolejne znane mi tylko z teorii i pochodzące z głośników na wieży pobliskiego meczetu. Kiedy wracamy, dochodzę do wniosku, że dokładnie tak musiały wyglądać miasta średniowieczne, plus odrobina współczesnej  techniki w postaci jednośladów spalinowych. Potem jemy tajine i pierwszy raz widzimy plac Jemaa el-Fna po zapadnięciu zmroku. Orgia świateł, hałasu, klaksonów, smrodu spalin, szczyn końskich i oślich, tłum ludzi, sprzedawcy pomarańczy, cytrusów, muzyki, słodyczy, zaklinacze węży, ludzie z tresowanymi małpkami (przygnębiający widok), wychudzone osły, tradycyjni handlarze wody w gigantycznych czerwono-zielonych nakryciach głowy, a w środku tego wszystkiego stoły i restauracja pod gołym niebem. 

A przecież jeszcze dzień wcześniej z wielką pewnością twierdziłam, że już nigdy nic nowego mnie nie spotka, że wszystko już było, wszystko jest znane, nihil novi, i nie warto nawet oczu rano otwierać. O jakże się myliłam.

Jeżeli nie za bardzo wiesz, jak popełnić malownicze faux pas, które będzie ci stało kością w gardle jeszcze długo, a chciałabyś w końcu móc dołączyć do grona popełniaczek gaf, iżby mieć o czym w wytwornym towarzystwie konwersować, to nie przejmuj się i czytaj dalej uważnie. Dziś na naszych łamach prosta, acz szczegółowa poradą, dzięki której nawet najmniej uzdolniona w kierunku gaf osoba da sobie radę i życiorys swój modnie przyozdobi z łatwością. Weź otóż jedną koleżankę,  co na jesieni była w ciąży, rodzić zatem miała wiosną. Nie miej z nią kontaktu przez zimę, a na wiosnę otrzymaj od niej znienacka informację, że próbowała ci doręczyć mms, lecz czynność ta się nie powiodła. Wykaż się jednak sobie właściwą bystrością umysłu i zakrzyknij, lub tylko w cichości ducha wyraziście pomyśl, że skoro mms wtem i znienacka, to niechybnie urodziła, i zdjęcie potomka swego oto wysyła. Odpisz jej zatem radośnie, że wprawdzie mms wybrał wolność w ciepłych krajach, lecz oczywiście  domyślasz się,  czego dotyczył i serdecznie gratulujesz cudu narodzin. Pław się w domyślności swojej czas jakiś, a potem dowiedz się ku zgrozie swojej, że nie, nie urodziła. I nie, nie jest w ciąży. Już nie jest. Przepraszaj, kajaj się, i przyrzeknij sobie solennie, że będziesz odtąd trzymać się wyłącznie faktów. Mms nie doszedł, koniec kropka, a nie jakieś dedukcje, które sprawdzają się tylko i wyłącznie w powieściach Conan Doyle'a.